KatalogMonet
    Polskie monety obiegowe i kolekcjonerskie
 

Katalog Monet - polskie monety obiegowe i kolekcjonerskie - Słownik numizmatyczny


Skróty używane w numizmatyce, w opisie monet oraz w katalogach monet

Ag – srebro (argentum)
Al - aluminium
Au – złoto (aurum)
Av. – awers - strona główna monety (można także spotkać mniej poprawną formę skrócenia w postaci: A.)
B - brąz
b.r. - bez roku (daty) wybicia
bp - biskup
brakt. - brakteat(y), brakteatowy(-a, -e)
ca - cena amatorska
ces. - cesarz
Cu – miedź
CuNi – miedzionikiel
den. - denar(y)
din. – dinar
dol. – dolar
duk. – dukat
dwustr. - dwustronny(-e)
egz. - egzemplarz(e)
fals. – falsyfikat
fen. – fenig
fr. – frank
fragm. - fragment(y)
GN - Golden Nordic - złoto nordyckie
gr - grosz(e)
gr kor. – grosz koronny
guld. – gulden
hal. - halerz(e)
hebr. - hebrajski(e)
herald. - heraldycznie
hr. - hrabia, hrabstwo
inw. - numer inwentarza muzealnego
inw. pol. - numer inwentarza polowego
jednostr. - jednostronny(-e)
kop. – kopiejka
kor. - koronny(-e)
kr. - król
ks. - książę, księstwo
L - stepmel lustrzany
łac. - łaciński
M - mosiądz
m. - miasto(-a)
men. - mennica
mk – marka
mkp – marka polska
mon. - moneta(-y)
MN - miedzionikiel

mrgr. - margrabia
nast. - następny(-e)
Ni – nikiel
odm. - odmiana
ok. - około
pod. - podobny(-e)
poł. - połowa
półbrakt. - półbrakteat
półgr. - półgrosz(e)
Pt – platyna
rb – rubel
rbs – rubel srebrny
Rv. – rewers – strona odwrotna monety (można także spotkać mniej poprawną formę skrócenia w postaci: R.)
szel. - szeląg(i)
szyl. – szyling
tal. – talar
v. - von
w. – waga
zł – złoty
złp – złoty polski
ZW - stempel zwykły


Definicje podstawowych terminów numizmatycznych

    Definicje pojęć i terminów używanych przez kolekcjonerów i numizmatyków naukowo zajmujących się monetami i banknotami, przygotowany specjalnie z myślą o początkująych kolekcjonerach. 

Awers - (adversus - zwrócony w przód) główna strona monety lub medalu, a więc strona, na której widnieją najczęściej "dane" emitenta. Bywa na niej portret, imię lub herb emitenta (właściciela regale menniczego). W przypadku współczesnych monet polskich awersem jest strona z godłem państwa. Na banknotach strona główna zawierać musi nazwę emitenta i podpisy odpowiedzialnych osób.

Brakteat (łac. bractea - blaszka) - forma denara popularna w średniowieczu, bita na cienkiej blaszce jednym stemplem na miękkiej podkładce. Rysunek widoczny jest zarówno na awersie - wypukły, jak i na rewersie - wklęsły (negatywowy). Zastosowanie techniki brakteatowej podyktowane było potrzebą uzyskania możliwie dużej powierzchni, na której można by przedstawić bardziej rozbudowane treści manifestacyjne.

Cena amatorska - (c.a.) określenie używane w katalogach numizmatycznych, stosowane w przypadku, gdy niemożliwe jest ustalenie wyceny, z powodu niezwykłej rzadkości występowania monety na aukcjach bądź niski nakład (do kilkunastu sztuk)

Denar (łac. denarius)  - główna rzymska moneta srebrna. Denary ulegały stopniowej dewaluacji i w końcu wybijano je niemal z czystej miedzi. Renesans srebrnego denara nastąpił w efekcie reformy monetarnej Karola Wielkiego (768-814), kiedy stał się on podstawową monetą.  Denary przyjmowały niekiedy nazwy lokalne: w Niemczech zwano je fenigami, w Anglii pensami, w Czechach penizami. Polsce pierwsze denary wybito za pierwszych Piastów na przełomie X/XI wieku, a ostatnie za Jana Kazimierza w latach 1652-1653.

Grading - stopniowe określenie stanu zachowania monety

Halerz - moneta srebrna, której bicie zainicjowano w szwabskim mieście Hall. Pierwsze halerzy przedstawiały krzyż i dłoń. Niewielka powierzchnia decydowała o stosowaniu uproszczonych motywów ikonograficznych. Szybko pojawiły się w mennictwie innych ziem Rzeszy Niemieckiej jako moneta drobna, głównie jako ½ denara. Współcześnie spotykane są w systemie monetarnym Czech (1/100 korony czeskiej) i Słowacji (1/100 korony słowackiej).

Klipa - moneta w kształcie kwadratu, czasem wieloboku, posiadająca przeważnie okrągły stempel, niegdyś używana jako jednostka obiegowa. Obecnie wykonywane są przeważnie klipy pamiątkowe oraz kolekcjonerskie.

Mennica - wytwórnia, której państwo (panujący) przyznało prawo wybijania monet, medali, orderów, pieczęci itp.

Moneta - znak pieniężny wykonany z metalu, posiadający określony ciężar, próbę, kształt oraz wymiary. Pochodzenie nazwy ma związek z lokalizacją pierwszej rzymskiej mennicy, która znajdowała się przy świątyni Junony, zwanej też Monetą. Podstawowym surowcem wykorzystywanym do produkcji monet jest złoto, srebro, miedź lub brąz. Od XX wieku monety wybijane są także z niklu, aluminium oraz innych stopów.

Nominał - wartość środka pieniężnego nadana przez emitenta, wyrażona w ułamku lub wielokrotności obowiązującej jednostki pieniężnej. Zwykle znajduje się na rewersie monety.

Nordic Gold (nordyckie złoto) - stop miedzi (Cu) 89%, cynku (Zn) 5%, aluminium (Al) 5% oraz cyny (Sn) 1%. Stop ten wykorzystywany jest do produkcji polskich dwuzłotówek okolicznościowych (popularne GN-y), eurocentów o nominałach 10, 20 i 50 oraz szwedzkich 10-koronówek. Stop ten wchodzi w reakcję z powietrzem tracąc pierwotny blask, dlatego też warto jest przechowywać tego typu zbiory numizmatyczne w kapslach ochronnych.

Numizmatyka - nauka pomocnicza historii badająca monety i niemonetarne środki płatnicze jako źródła historyczne w aspektach gospodarczym, technicznym, politycznym, artystycznym i kulturowym. W rozumieniu potocznym numizmatyka to dziedzina kolekcjonerstwa, której obiektem zainteresowań są monety i banknoty – niekiedy nie mające charakteru obiegowego (np. monety kolekcjonerskie i próbne, a przypadku banknotów tzw. specimeny).

Próba - zawartość czystego kruszcu w monecie wyrażona w promilach (‰).

Rant - boczna strona monety zwana także obrzeżem.

Rewers - (reversus – odwrócony) odwrotna w stosunku do awersu strona monety lub banknotu, zawierająca przeważnie mniej ważne informacje - rozmaite motywy ikonograficzne, np. budowle, popiersia sławnych ludzi, itd.

Stopa mennicza - ilość monet danego gatunku wybijanych z określonej jednostki wagowej kruszcu. Im większa jest ta ilość, tym wyższa stopa, a monety lżejsze i mniejsza ich wartość.

Teerminus post quem - data ukrycia skarbu wyznaczana przez początkową datę panowania ostatniego władcy, którego moneta została rozpoznana w skarbie (definicja stosuje się do skarbów zawierających monety nie posiadające dat, przede wszystkim średniowiecznych).